Ben je vaak moe zonder reden (vooral het afterlunch dipje of einde dagdipje) en heb je het gevoel dat je batterij maar niet goed oplaadt? Dan is ijzer misschien niet het eerste waar je aan denkt. Toch is het iets waar ik in mijn praktijk dagelijks voor bij komt waarbij de ijzerwaarden of ‘goed genoeg’ zijn of maar niet stijgen.

Ik krijg namelijk regelmatig cliënten die al langere tijd rondlopen met klachten zoals vermoeidheid, weinig energie, concentratieproblemen, haaruitval of een verminderd herstel. Soms hebben zij al bloed laten prikken en krijgen ze te horen: “Je bloed is goed.”

Maar wat betekent dat eigenlijk?

Want alleen omdat je hemoglobine (Hb) binnen de referentiewaarden valt, betekent dat niet automatisch dat je ijzervoorraad optimaal is.

En juist daar kan ferritine interessant worden.

Wat is ferritine?

Ferritine is een eiwit dat ijzer opslaat. Je kunt ferritine daarom zien als een soort voorraadkast van ijzer in je lichaam.

Wanneer ik naar ijzer kijk, vind ik het belangrijk om onderscheid te maken tussen het ijzer dat op dat moment beschikbaar is en de hoeveelheid ijzer die je lichaam op voorraad heeft.

Hemoglobine zegt vooral iets over het zuurstoftransport in je bloed. Ferritine geeft informatie over je ijzervoorraad.

Je kunt dus een normaal Hb hebben en toch lage ijzervoorraden.

Dit wordt ook wel ijzertekort zonder bloedarmoede genoemd.

En dat is precies de reden waarom ik bij bepaalde klachten graag wat verder kijk.

Waarom is ijzer zo belangrijk?

IJzer is een essentieel mineraal. We hebben het onder andere nodig voor de aanmaak van hemoglobine, waarmee zuurstof door je lichaam wordt vervoerd.

Maar ijzer doet meer.

Het is ook betrokken bij de energieproductie, het functioneren van verschillende enzymen en processen in je hersenen. Een goede ijzerstatus is daarom belangrijk voor onder andere je energieniveau, fysieke prestaties en cognitieve functies zoals concentratie en geheugen.

Wanneer je lichaam onvoldoende ijzer beschikbaar heeft, kan dit zich dus op verschillende manieren uiten.

En dat hoeft niet meteen te betekenen dat je bloedarmoede hebt.

Een laag ferritine kan verschillende klachten geven

Een ijzertekort kan zich heel wisselend presenteren. De één merkt vooral dat hij of zij ontzettend moe is, terwijl een ander bijvoorbeeld last heeft van haaruitval, koude handen en voeten of minder goed kan sporten.

Klachten die kunnen voorkomen bij een ijzertekort zijn bijvoorbeeld:

• vermoeidheid en weinig energie
• moeite met concentreren
• een “wattig” gevoel in je hoofd
• verminderd uithoudingsvermogen
• sneller buiten adem zijn tijdens inspanning
• hoofdpijn
• koude handen en voeten
• haaruitval
• rusteloze benen
• verminderde fysieke prestaties

Natuurlijk betekenen deze klachten niet automatisch dat je een ijzertekort hebt. Vermoeidheid kan ontzettend veel verschillende oorzaken hebben.

Maar het is wel een puzzelstukje dat ik niet graag oversla.

Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat ijzertekort zonder bloedarmoede samen kan gaan met vermoeidheid en een verminderd lichamelijk en cognitief functioneren. Ook is onderzocht dat ijzersuppletie bij mensen met ijzertekort zonder bloedarmoede de ervaren vermoeidheid kan verminderen.

“Maar mijn Hb is toch gewoon goed?”

Dit is een vraag die ik regelmatig krijg.

En precies daarom vind ik het zo belangrijk om niet alleen naar Hb te kijken.

Je lichaam probeert de belangrijkste processen namelijk zo lang mogelijk draaiende te houden. Het kan voorkomen dat je hemoglobine nog binnen de normale grenzen valt, terwijl je ijzervoorraden al behoorlijk zijn aangesproken.

Je kunt het een beetje vergelijken met je bankrekening.

Je dagelijkse betalingen kunnen nog gewoon doorgaan, terwijl je spaargeld ondertussen steeds verder afneemt.

Dat is natuurlijk een simpele vergelijking, maar het illustreert wel waarom ik naast Hb ook naar ferritine en, afhankelijk van de situatie, andere parameters kijk.

De WHO beschouwt ferritine als een belangrijke biomarker voor het beoordelen van de ijzerstatus. Wel is het belangrijk om te weten dat ferritine ook kan stijgen bij ontstekingen. Een ferritinewaarde moet daarom altijd in de juiste context worden geïnterpreteerd.

Waarom ik ook naar cofactoren kijk

Dit is misschien wel het belangrijkste onderdeel van mijn manier van werken.

Ik kijk nooit naar één voedingsstof als een losstaand eilandje.

Je lichaam is één geheel en verschillende voedingsstoffen en processen werken met elkaar samen.

Wanneer ik bijvoorbeeld naar ijzer kijk, vind ik het daarom interessant om ook te kijken naar mogelijke cofactoren en andere factoren die invloed kunnen hebben op je energie, bloedaanmaak en ijzerhuishouding.

Afhankelijk van je klachten en situatie kan ik bijvoorbeeld denken aan:

• vitamine B12
• foliumzuur
• vitamine B6
• vitamine C
• koper
• magnesium
• vitamine D
• CRP
• transferrine
• transferrinesaturatie
• Hb
• MCV
• MCH

Niet iedereen hoeft natuurlijk al deze waarden te laten testen.

Het gaat mij juist om de juiste waarden voor de juiste persoon.

Wanneer jij bijvoorbeeld bij mij komt omdat je al maanden ontzettend moe bent, slecht herstelt en weinig energie hebt, wil ik begrijpen waar dit vandaan kan komen. Dan kijk ik niet alleen naar één waarde die toevallig buiten een referentiewaarde valt.

Ik wil het hele plaatje zien.

IJzer en vitamine C

Een mooi voorbeeld van hoe voedingsstoffen met elkaar samenwerken is vitamine C.

Vitamine C kan de opname van non-heemijzer uit plantaardige voedingsmiddelen verbeteren. Daarom kan het combineren van ijzerrijke plantaardige voeding met vitamine-C-rijke voeding gunstig zijn voor de ijzeropname.

Denk bijvoorbeeld aan peulvruchten gecombineerd met paprika, broccoli, kiwi of citrusfruit.

Waarom is je ijzer laag?

Wanneer je ferritine laag is, vind ik het belangrijk om niet alleen te denken:

“We moeten het ferritine omhoog krijgen.”

De volgende vraag is voor mij minstens zo belangrijk:

Waarom is het ferritine laag?

Dat kan verschillende redenen hebben.

Je verliest veel ijzer

Bij vrouwen zie ik bijvoorbeeld regelmatig dat hevige menstruaties een rol spelen. Iedere maand verlies je via menstruatie bloed en daarmee ook ijzer. Wanneer het bloedverlies groot is, kan dit uiteindelijk bijdragen aan een ijzertekort. Maar ook als je bijvoorbeeld zwanger bent slurpt dat ijzer.

Je krijgt onvoldoende ijzer binnen

Een voeding met weinig ijzerrijke producten kan natuurlijk ook bijdragen aan een lage ijzerstatus.

Je neemt ijzer onvoldoende op

Het feit dat je ijzer eet, betekent niet automatisch dat je het ook allemaal opneemt.

Je maag en darmen spelen een belangrijke rol bij de opname van voedingsstoffen. Daarom kijk ik bij bepaalde cliënten ook naar de darmgezondheid wanneer voedingsstoffen structureel laag blijven.

Je behoefte is verhoogd

Tijdens bepaalde levensfasen kan je behoefte aan ijzer toenemen, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap.

Er speelt iets anders

Ook ontstekingsprocessen en bepaalde gezondheidsproblemen kunnen invloed hebben op de ijzerhuishouding en op de interpretatie van ferritine.

Daarom vind ik het zo belangrijk om verder te kijken dan alleen het getal.

Niet zomaar ijzer gaan slikken

Een ijzertekort wil je natuurlijk serieus nemen. Maar ik ben er geen voorstander van om zomaar langdurig hoge doseringen ijzer te gaan gebruiken zonder eerst te kijken wat er daadwerkelijk aan de hand is.

Meer is namelijk niet altijd beter.

Wanneer iemand een laag ferritine heeft, wil ik eerst begrijpen waarom.

Is er sprake van veel bloedverlies? Is de voeding voldoende? Zijn er aanwijzingen voor een verminderde opname? Zijn er andere tekorten? Hoe ziet de rest van het bloedbeeld eruit?

En natuurlijk: zijn de klachten die iemand ervaart daadwerkelijk te verklaren vanuit de ijzerstatus?

Dat zijn voor mij veel interessantere vragen dan alleen: “Hoe krijg ik mijn ferritine zo snel mogelijk omhoog?”

Wanneer vind ik het interessant om ijzer te laten onderzoeken?

Wanneer iemand bij mij komt met langdurige vermoeidheid, weinig energie, concentratieproblemen, haaruitval, een verminderd uithoudingsvermogen of bijvoorbeeld rusteloze benen, kan het interessant zijn om naar de ijzerstatus te kijken.

Afhankelijk van de persoon kunnen onder andere ferritine, Hb, MCV, MCH, transferrine en transferrinesaturatie waardevolle informatie geven.

Maar ik kijk daarbij graag naar het gehele plaatje.

Want misschien zit het probleem helemaal niet alleen in ijzer.

Misschien speelt vitamine B12 een rol. Of foliumzuur. Misschien is er sprake van een andere voedingsstof die onvoldoende beschikbaar is. Misschien speelt de schildklier mee. Misschien is er sprake van langdurige stress of onvoldoende herstel.

Je lichaam is geen verzameling losse bloedwaarden.

En dat is precies waarom ik zo graag naar het totaalplaatje kijk.

Wat ik zo interessant vind aan orthomoleculaire therapie, is dat je verder kunt kijken naar de basis.

Niet alleen:

“Welke klacht heb je?”

Maar vooral:

“Waarom heeft jouw lichaam moeite om dit in balans te houden?”

Een laag ferritine kan daarbij een belangrijk puzzelstukje zijn.

Maar het is nooit het hele verhaal.

Mijn doel is daarom niet om één bloedwaarde koste wat kost binnen een bepaalde range te krijgen. Ik wil samen met jou kijken naar je voeding, leefstijl, eventuele tekorten, je klachten en de verschillende processen die in je lichaam met elkaar samenwerken.

Want wanneer je al langere tijd moe bent, wil je uiteindelijk niet alleen weten wat er laag is.

Je wilt begrijpen waarom je je zo voelt.

En juist daar begint voor mij het echte puzzelen.

Herken jij jezelf hierin?

Loop jij al langere tijd rond met vermoeidheid, weinig energie of concentratieproblemen en krijg je het gevoel dat er in je bloedonderzoek “niets aan de hand” is?

Dan kan het interessant zijn om eens verder te kijken dan alleen Hb en je ijzerwaarde.

Wil je weten welke bloedwaarden en voedingsstoffen in jouw situatie interessant kunnen zijn?

Neem gerust contact met mij op. Samen kunnen we kijken naar jouw klachten en naar het totaalplaatje.

Wetenschappelijke bronnen

• Iron deficiency without anaemia is a potential cause of fatigue — PubMed
• Efficacy of iron supplementation on fatigue and physical capacity in non-anaemic iron-deficient adults — PubMed
• Iron deficiency, cognition, mental health and fatigue in women of childbearing age: a systematic review — PubMed
• Non-anaemic iron deficiency — PubMed
• Iron deficiency without anaemia: a diagnosis that matters — PubMed
• Absolute and functional iron deficiency: Biomarkers, impact on immune system, and therapy — PubMed
• Iron deficiency without anemia is associated with anger and fatigue in young Japanese women — PubMed